Geschreven door Stichting Burnout op 1 augustus 2019 in oorzaken-van-burn-out

Burn-out (zie definitie) is bijna nooit ‘alleen omgeving’ of ‘alleen persoon’.

Het is de kunst:

  • om stelselmatig burn-out veroorzakende situaties ter herkennen
  • mensen die in veel situaties risico op burn-out lopen ook te identificeren als ‘gevaarlijk dicht bij burn-out’
  • maar verder te erkennen dat de meeste mensen prima kunnen bijdragen ZONDER burn-out mits maar de juiste combinatie van omgeving/functie <-> persoon voorhanden is. De uniciteit van elk persoon in de zin van ‘wat de een specifiek kan, kan de ander bij lange na niet’ en vice versa te herkennen.

Onderstaand geven we 5 mogelijkheden aan om naar de omgeving te kijken. Verderop in het artikel gaan wij in op persoonlijke factoren.

Omgeving 1: de ‘zes burn-out gebieden’ van een organisatie

Een goed artikel over stelselmatige factoren in de organisatie die ‘ iedereen’ burn-out zouden maken is hier te lezen, Engelstalig, pdf (klik) 6 areas burnout wellmd.stanford.edu docu…s Reversing Burnout – de ‘zes gebieden van burn-out’.

In laboratorium situaties lukt het ook om knaagdieren burn-out en definitief ‘gek te krijgen’. Dat doet men door:

  • zoveel mogelijk onverwachte dreigingen te creëeren
  • beloning, als die er al is, random te maken
  • dieren regelmatig te bestraffen als ze goede dingen hebben gedaan

Omgeving 2: Job-Demand model Karasek, ‘high demands low control’.

Met ‘low control’ wordt dan bedoeld: gebrek aan regelruimte voor de werknemer.

Een mooie Nederlandstalige samenvatting van het model van Karasek (dat, indien van toepassing, erg burnout-makend is) volgt hier: klik pdf-Karasek-high-demands low-control karasek_21032014

Omgeving 3: arbeidsgerelateerde context, stresstheorie

Vanaf de jaren 1960 is erg veel nuttige stress theorie ontwikkeld, waaronder de zeer bekende Lazarus (‘Stress and coping’). Een goede samenvatting van de stresstheorie wordt gegeven door Krohne, klik pdf stress theorie Krohne_Stress

Omgeving 4: de fysiologische reactie van ‘alle stress’.

De grondlegger van de ‘algemene stress reactie, uitgedrukt in fysiologie’ is Dr. Martin Selye (gepromoveerd arts), in zijn klassieker ‘The Life of Stress’.

Omgeving 5: analyse van meest voorkomende burnout-triggers: BBTI, Blankert-Burnout-Trigger-Inventory

Ingevuld voorbeeld dat u met eigen woorden en cijfers kunt overschrijven. Dit is GEEN ‘test’ in de zin ‘wel of niet burn-out’, of ‘indien burn-out: hoeveel’ (zie daarvoor de tests 4DKL (gratis!), SCL 90 en Ubos op de homepage), maar wel een inventarisatie van de chronische stress die geleid heeft tot de opbouw van een burn-out. BBTI in word klik

Als iemand bij aanstelling gezond was en jarenlang goed heeft gefunctioneerd, is het zoeken naar een ‘oorzaak in de persoonlijkheid’ gelijk aan ‘spijkers zoeken op laag water’.

De verklaring van de burn-out moet dan veel eerder worden gezocht in de arbeidsgerelateerde context: ‘Wat is er allemaal veranderd in de functiecontext, mensen, cultuur sinds aanstelling en succesvol functioneren?’. Hier heeft Stichting Burnout aparte vragenlijsten over die veel inzicht opleveren.

Ook voor een goed HERSTEL is analyse van de arbeidscontext en bovengenoemde stressfactoren/stressmodellen en burn-out-triggers CRUCIAAL.

Voor herstel is het nodig dat

  • OFWEL de arbeidscontext wordt veranderd
  • OFWEL een andere arbeidscontext wordt gezocht (bv. bij dezelfde werkgever, ‘eerste spoor’, of bij andere werkgever, ‘tweede spoor’)
  • OFWEL de ‘coping’ met de prikkels wordt aangepakt.

Als iemand echter volledig burn-out is, kan het zelden door ‘coping alleen’ worden opgelost.

Bovenstaande stof staat aan de basis van onze burn-out herstelprogramma’s zoals genoemd op https://www.burnout.nl/behandeling-burn-out/burn-out-herstel-programmas/

Voor de wetenschap, maar niet zozeer voor de praktijk kan het interessant zijn of bepaalde persoonseigenschappen iemand gevoeliger maken voor burn-out. Ook bij selectie kan dat nuttig zijn. Als echter eenmaal iemand is aangenomen, en werkgever / anderen willen op zoek gaan naar persoonsfactoren, dan is dat meestal:

a) uit onwetendheid dat persoonsfactoren veel moeilijker veranderd kunnen worden dan arbeidscontext en coping (bovenstaand)
b) OF: met de sluwe vooringenomenheid om arbo-aansprakelijkheid te ontduiken, evenals hoge bezava boetes (zie http://bezava.com) .

Persoonlijke factoren die burn-out kunnen maken

Belangrijk te beseffen is dat u ooit bent aangenomen op de functie en in het begin goed functioneerde. Bewaar deze positieve beoordelingsgesprekken goed.

Nadien kan een aantal zaken veranderen (1-8):

0. Uw COPINGSTIJLEN kunnen sub-optimaal zijn – hier kunnen wij, als Stichting Burnout, in een burn-out herstel traject een sterke bijdrage leveren

1. uw gevoeligheid blijkt hoger dan gedacht…er is een aantal zaken die u sterk gaat irriteren. Dat geldt zeker voor HSP’s, Highly Sensitive Persons (zie onze pagina over HSP hoogsensitief – https://www.burnout.nl/diagnose/hsp-hoogsensitief-burn-out/). U kunt voor situaties die oorspronkelijk niet op het werk aanwezig waren, maar nu wel, ‘geprimed’ zijn waardoor u eerder aan burn-out ten prooi valt. Denk bijvoorbeeld aan angststoornissen, of onnodige introvertie, onnodige geslotenheid, ‘moeilijk zijn in de omgang’.

2. ‘job content’ verandert: bepaalde werkonderdelen worden minder interessant, te gemakkelijk of te moeilijk voor u

3. ‘job requirements’ veranderen: de eisen aan uw functioneren zijn veranderd (maak een lijst welke)

4. de ‘baas’ is veranderd (dat is een van de meest voorkomende burn-out redenen)

5. de sfeer, collega’s etc. is veranderd

6. u verandert deel 1: u krijgt andere waarden en normen (ook: levensovertuiging)

7. u verandert deel 2: uw capaciteiten veranderen, worden hoger of lager (wat weer zorgt voor een job-person mismatch, die er eerder niet was)

Er is een test ontwikkeld om alle burnout triggers in kaart te brengen: BBTI, 2 A4 word, klik hier….. BBTI ingevuld met cijfers en tekst 1-2 Zelf notities maken wat er veranderd is in bovenstaande 7 punten is erg waardevol, geef die notities mee aan uw burnout consulent van Stichting Burnout, aan het UWV, en als u voelt dat het bespreekbaar is: breng het ter sprake bij uw werkgever.

Voor wie TOCH belangstelling heeft voor eventuele lange termijn eigenschappen van de persoon, die onafhankelijk van context een individu gevoeliger maken voor -, is dit Duitse artikel uit zomer 2018 leiding gevend: Burnout_Personlichkeit

info@burnout.nl – graag met vermelding woonplaats en telefoonnummer of het emailformulier (klik)

8. Heftige voorvallen in uw privé-leven: denk aan de schaal van Holmes & Rahe, https://en.wikipedia.org/wiki/Holmes_and_Rahe_stress_scale