Geschreven door Stichting Burnout op 1 augustus 2019 in oorzaken-van-burn-out

Behalve de reeds aangehaalde chronische stress spelen gewoonlijk een rol:

  1. Het ontkennen van eigen behoefte, of zelfs de ‘onderdrukking van het gewaarzijn’ van eigen behoeften. Kleine voorbeelden zijn: het overslaan van pauzes, het overslaan van drinken halen, het overslaan van irritatie, het onderdrukken van neigingen tot ontspanning etc. Vrijwel altijd ten behoeve van een ‘JARENLANG HOGER DOEL’ – zoals het verkrijgen van een contract voor onbepaalde tijd.Maar: op een gegeven moment zegt het lichaam ‘nee’ en wordt men burnout. Het is het parasympathische deel van het ANS, Autonome Nervouw/Zenuw Systeem dat hiervoor zorgt.

2. Gebrek aan gewaarzijn.Soms wordt gewaarzijn onderdrukt, maar soms is het ‘gewaarzijn’ bij mensen slecht ontwikkeld. Men vindt alleen al deze term ‘te vaag’. Een rationelere term is ‘bewustzijn’, of ‘mindfulness’. Wat nodig is om gezond te blijven leven, is o.a. de subtiele stroom van gewaarwordingen bewust zijn die in een zeer ontspannen vakantie optreden: het genieten van koud water na te hete zon, het genieten van een frisse drank, het voelen van een liefdevolle hand op de jouwe, de opkomende zin om iets avontuurlijks te doen zoals ‘de volgende dag een zeilboot huren’, etc. etc. Tijdens werktijd, en op kille kantoren ondrukt men de menselijke maat maximaal.Als men de natuurlijke stroom van menselijke behoeften dagelijks onderdrukt, wordt dat een gewoonte, en gaat irritatie ‘ondergronds’. Denk alleen al aan het dagelijks moeten onderdrukken van 2 maal 1,5 uur file rijden voor het woon-werk verkeer.

3. Gebrek aan bewustzijn van grenzenGewaarzijn overslaan is éen, maar het vervolgens niet willen toelaten van een ‘grensgevoel’ (zoals: ‘Nu MOET ik drinken’, of nu ‘MOET ik even die collega niet zien, en 10 minuten alleen buiten zijn) is heel gevaarlijk. Wederom: omdat het ‘nee zeggen’ straks vanuit het onderbewuste gaat komen, en er dan echt een lange burnout komt.

4. Gebrek aan grenzen stellen en die uiten. Het is normaal om te zeggen: ‘Ik ben een mens, ik heb bepaalde gevoelens, en nu is even een grens bereikt: mag ik naar huis?/mag ik nu iets anders doen?/kun je de ‘deadline’ niet uitstellen?/’kun je het werk niet aan een ander geven?’/ ‘Mag ik nu ter afwisseling iets leuks of iets geks doen?’In deze kille tijden waarin ‘professionaliteit’ wordt verward met ‘robot-achtig gedrag’ is de verleiding om grenzen NIET uit te spreken heel verleidelijk.

5. Grenzen stellen en uiten – maar die keer op keer overtreden zien wordenEr zijn op de wereld veel kwaadaardige mensen – dat hoort bij het verhaal ‘goed en kwaad’ op de wereld. Veel kwaadaardig gedrag komt neer op egoisme: bijvoorbeeld een manager die alsmaar meer eist van medewerkers, en er ook totaal niet mee zit om bij wijze 10 medewerkers burn out te maken, zolang hij/zij zelf maar een bonus krijgt of een promotie maakt. En aandeelhouders/budgethouders kunnen zelf (uiteraard) datzelfde ziekmakende egoisme vertonen: ‘Alles voor de winst’, of mission statements zoals ‘to get the job done, whatever it takes’.Grenzen stellen en uiten is een; deel twee is anderen zo te bewegen je grenzen te respecteren! Ook hierbij kan Stichting Burnout in een hersteltraject uiteraard helpen.Er zijn uiteraard ook visionaire ondernemingen, vaak samenhangend met een visionaire oprichter/eigenaar, die een zeer informele cultuur verwelkomen en zeer goed voor hun mensen zorgen. Dit visionaire humanitaire talent is echter schaars.Soms is een cultuur zo ‘hopeloos egoistisch’ (bijvoorbeeld na een fusie of overname) dat er niets anders over blijft te vertrekken, ‘als je niet tegen dat ruwe rukgedrag en moddervechten kunt’.Een troost voor een gevoelige natuur: je kunt in ‘dwangsituaties’ sneller in problemen komen – maar eigen tijd en hobby’s kun je zoveel meer van het leven genieten, inclusief de natuurpracht van de planeet, als prachtige dingen die mensen geschapen hebben, als de liefde van dieren.

6.  ‘Overambitie’ in de zin van ‘groots einddoel’ dat u menselijk niet aan kuntVoorbeelden: u kunt uit altruisme proberen zoals ‘Atlas’ alle problemen van de wereld op u te nemen en die op te lossen, maar het gaat u niet lukken (tenzij u Napoleon-achtige kwaliteiten bezit, maar ook dan zijn er risico’s: verkeerde doelen…Napoleon heeft een hoop goeds gedaan (standaardisatie, achternamen, SI stelsel, rechtsgrondslagen) maar ook een hoop verkeerde zaken (onnodige oorlogen).Veel vaker dan uit altruisme, komen ‘overgrote ambities’ in mensen voort uit:- blind optimisme: een hypotheek van 8 ton nemen omdat u denkt CEO te zullen worden, maar u in werkelijkheid de kwaliteiten en ‘hardiness’ ervoor ontbeert- ijdelheid: een uitstekend imago willen hebben bij de mensen, of in de wereldgeschiedenis- teveel gulzigheid om op korte termijn veel zekerheid te verkrijgen, zoals het rijk willen worden als investment banker om op uw 40e uit de ratrace te stappen. Intussen wordt u burn out, of raakt uw persoonlijkheid zo verwrongen dat u geen aansluiting meer vindt in de gewone wereld.

7. Angst om assertief te zijnBijvoorbeeld: angst om tegen de meerderheid in te gaan, angst om tegen een oudere dominante leidinggevende te zeggen: ‘Dit kan ik wel aan, en dat niet, anders ga ik kapot’.Helaas is het zo dat veel leidinggevenden uitmunten door egoisme en dominantie, en vaak gebrek aan empathie, zodat het moeilijk er is tegen in te gaan. Maar om deze reden zei Marx al: ‘Arbeiders van deze wereld, verenigt u!’ – bijvoorbeeld middels een OR, een vakbond, of argumentatie door een appel te doen op normaal menselijke gevoelens.